Aktualne wydanie

Wydanie nr 6/2018 (61)

W stulecie niepodległości

12
Wybory do pierwszego sejmu Paweł Skibiński
15
Generał Zygmunt Zieliński – zapomniany bohater walk o niepodległość Piotr Hapanowicz

Wehikuł czasu

18
Czerwiec Michał Komuda

Kalendarz AGAD

22
Przywilej księcia Janusza Starego dla warszawy, 4 czerwca 1413 r. Jacek Krochmal

Temat miesiąca

24
Czy mogliśmy uniknąć wojen ze Szwecją? Dariusz Milewski
28
Jagielloński rodowód polskich Wazów Karol Mazur
32
Vivat Carolus Gustavus rex! Jakub Witczak
34
Szwedzkie rabunki dóbr kultury Henryk Litwin
38
Szwedzki Polak Bożysław Antoni Kurowski (1911-2006) Jan Żaryn
42
Bitwa pod Rokitną 13 czerwca 1915 r. Krzysztof Jabłonka

Dusza kontusza

45
Historyk Rzeczypospolitej Trojga Narodów Henryk Litwin

Zdarzyło się

48
„Unia” – walka na wszystkich frontach Marek Hańderek
51
Szczecińskie lata o. Huberta Czumy tj Michał Siedziako
54
Jubileusz kontrolowany Mariusz Krzysztofiński

Władczynie

56
Władysław Herman i jego żony Marek Barański

Prasport

58
Mundial na medal. Jak SB „zabezpieczała” futbolistów w 1986 r. Grzegorz Majchrzak

Terytorium

61
Wilno w życiu Witolda Pileckiego Krzysztof Tracki

Ziemiaństwo

64
Grabscy i Żydzi Grzegorz Grabski

Polonia

67
Kiedy Polska była Paragwajem Jakub Kumoch

Polityka historyczna

70
Antypolonizm Janina Hera

Pełna kultura

73
Yerba mate dawniej i dziś Marcin Wiśniarski
76
„Kult ciała” – kierunek Europa Renata Wąsowska
78
Między traumą a bohaterstwem Karol Mazur
79
„Wyrzekłam się przepychu tego świata” Marcin Różański
80
W kręgu Klio Rafał Łatka
83
Rzeczypospolitej czar Gabriela Sierocińska-Dec

Pupile historii

86
Czerwona ziemia pod łapami Magdalena Szczepaniak

Czym strzelać

87
Bell P-39 Airacobra Kacper Grochocki

Diabeł nie mógł

88
Koncept białogłowski Anny Stanisławskiej Joanna Puchalska

Szlachetne zdrowie

90
Części zamienne Krzysztof Żaryn

Tajemnice archiwum akt nowych

92
MdM – symbol architektury polskiego socrealizmu Katarzyna Wysoczyńska

NAC prezentuje

93
Wizyta rumuńskich oficerów Piotr Niedziela

Ze zbiorów MPW

95
Cele bezpieki Andrzej Zawistowski

Historia okładki

96
Jagiellonka w lochu Michał Korsun

Opowieści IPN

99
Przechytrzyć służbę bezpieczeństwa Radosław Morawski
okładka
 
 

Polak w Szwecji

Relacje polsko-szwedzkie są naznaczone pamięcią o potopie, o obronie Jasnej Góry przed heretykami i o rabunkach dzieł sztuki, o zniszczeniach zamków i dworów. Bliższa nam historia tych relacji jest z kolei bogata w dobrą pamięć o Szwedach, jak o prof. Andrzeju Uggli – z małżeństwa szwedzko-polskiego – mieszkającym w Sztokholmie, czy o hr. Folke Bernadotte, ratującym Polaków – więźniów obozów koncentracyjnych. O dobrej i złej pamięci szwedzko-polskich zmagań traktuje niniejszy numer.

Michała Bieniasza (1951–2014) poznałem w latach 90. XX w., gdy po raz pierwszy znalazłem się w Szwecji. Mieszkałem u Bożysława Kurowskiego w Lund, działacza obozu narodowego z pokolenia drugiej wielkiej emigracji niepodległościowej, który dał mi do niego numer telefonu. Zadzwoniłem do Michała Bieniasza do Skultuny, leżącej dobre kilkaset kilometrów od mojego ówczesnego miejsca zamieszkania. „Niech pan przyjeżdża” – usłyszałem. Przyjechałem. Przegadaliśmy chyba całą noc przy kieliszku dobrego koniaku, bo jego urocza żona, Estonka, i córka postanowiły nas jednak opuścić. Należał do pokolenia „Solidarności”, którego przedstawiciele postanowili wyemigrować na wieść o wybuchu stanu wojennego. Przybył do Szwecji w 1981 r. Został i niemal natychmiast wszedł do środka organizacji zakładanych przez pokolenie niepodległościowców. Już w 1985 r. został członkiem zarządu Rady Uchodźstwa Polskiego, a w 1989 r. delegatem do Rady Narodowej w Londynie, czyli do parlamentu emigracji polskiej, kierowanego przez Zygmunta Szadkowskiego. W 1989 r. został także prezesem oddziału szwedzkiego innej ważnej organizacji weteranów II wojny światowej, Stowarzyszenia Polskich Kombatantów w Szwecji, a – ostatecznie w 2002 r. – prezesem Kongresu Polaków w Szwecji. Podarował mi podczas naszego spotkania kilka numerów „Słowa”, pisma wydawanego przez niego jako organu KPwSz. Z zawodu był grafikiem i rysownikiem, a swoje prace prezentował nie tylko w Szwecji, lecz także m.in. we Francji. Projektował m.in. pomnik katyński w Sztokholmie. Był człowiekiem wszechstronnie uzdolnionym, świetnie radzącym sobie w Szwecji, a jednocześnie stale myślącym o Polsce i polskich sprawach. Żonaty z Estonką ma córkę – Polkę studiującą obecnie w Warszawie. Wysoko cenił Szwedów nie tylko za jasne reguły życia wprowadzone i obowiązujące w prawie stanowionym, lecz także za patriotyzm, którego symbolem jest obecna w wielu wolnostojących domach szwedzka flaga. Starannie składana wieczorem, rano ceremonialnie – choć nikt nie widzi – wciągana na maszt.

Należał do pokolenia, którego losy potoczyły się różnie. On sam, decydując się na pobyt poza ojczyzną, zdał sobie sprawę z ciągłości historycznej, w którą winien się wpisać: emigracyjną, nie z pokoleniem 1968, ale z lat II wojny światowej i walki o Niepodległą. Wszedł zatem jako ukształtowany patriota do instytucji zakładanych przez jego poprzedników: Romana Kobę, Norberta Żabę i właśnie Bożysława Kurowskiego, o którym piszę w niniejszym numerze „wSieci Historii”. Każdy z nich zasługuje dziś na przypomnienie – może szczególnie Norbert Żaba, przedwojenny polski dyplomata, w latach II wojny światowej pracownik poselstwa rządu RP na uchodźstwie w Helsinkach i w Sztokholmie. Po wojnie pozostał w Szwecji i był prezesem tamtejszego oddziału Zjednoczenia Polskiego, największej polskiej organizacji zrzeszającej powojenną emigrację niepodleg­łościową. Michał Bieniasz, działacz polonijny wspierający ludzi „Solidarności”, przejął sztandar walki o wolność od pokolenia pamiętającego II RP. Czy dzisiejsze pokolenia Polonii zdają sobie sprawę z dziedzictwa pozostawionego w ich nowych ojczyznach przez polskich niepodległościowców? O to dziedzictwo dziś wypada zadbać.        

Jan Żaryn

Vivat Carolus Gustavus Rex!

25.05.2018

Janusz Radziwiłł uchodzi za jednego z największych zdrajców w historii Polski przedrozbiorowej. Czy rzeczywiście zasłużył na tak wielkie potępienie? – na łamach najnowszego numeru „wSieci Historii” pisze Jakub Witczak.

Czytaj więcej

Czy mogliśmy uniknąć wojen ze Szwecją

25.05.2018

Rzeczpospolita w drugiej połowie XVI w. osiągnęła bodaj apogeum swojej potęgi. Unia lubelska utworzyła w 1569 r. rozległe państwo o dużym potencjale demograficznym – a więc i militarnym – z dobrze rozwijającą się gospodarką – na łamach najnowszego numeru „wSieci Historii” pisze Dariusz Milewski.

Czytaj więcej

Bitwa pod Rokitną 13 czerwca 1915 r.

25.05.2018

Pamięć o ułańskiej szarży została uwieczniona w nieśmiertelnej piosence „Czerwone maki pod Monte Cassino ” w drugiej zwrotce : „Runęli przez ogień straceńcy! / Niejeden z nich dostał i padł… / Jak ci z Somosierry szaleńcy! / Jak ci spod Rokitny sprzed lat !” – na łamach najnowszego numeru „wSieci Historii” pisze Krzysztof Jabłonka.

Czytaj więcej

Kiedy Polska była Paragwajem

25.05.2018

Ambasador Aleksander Ładoś i Grup a Berneńska na pomoc Żydom w okupowanej Europie. Polscy dyplomaci z Berna i ich żydowscy współpracownicy stworzyli w czasie Zagłady system fałszowania dokumentów państw latynoamerykańskich. Paszporty pozwalały Żydom w okupowanej Europie udawać cudzoziemców i uratowały parę tysięcy ludzi od wywózek do obozów śmierci. Ponad tysiąc paszportów podrobił jeden człowiek – polski konsul w Bernie , Konstanty Rokicki – na łamach najnowszego wydania miesięcznika „wSieci Historii” pisze ambasador RP w Szwajcarii Jakub Kumoch.

Czytaj więcej

Wilno w życiu Witolda Pileckiego

25.05.2018

W jakim stopniu Witolda Pileckiego ukształtowała Wileńszczyzna? Miary symbolu nabiera scena z Auschwitz : „Pan z transportu warszawskiego? – usłyszał Pilecki. – Tak, z samej Warszawy przyjechałem do Oświęcimia. – Po akcencie mowy jednak wnioskuję, że nie jest pan urodzonym warszawiakiem? – O nie. Rodzinną moją ziemią jest Wileńszczyzna” – na łamach najnowszego numeru „wSieci Historii” pisze Krzysztof Tracki.

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła